By | June 25, 2019


Gaaffii of gaafachuu qabnu

Via Raajii Guddata

Yeroo ammatti Oromoon Dr Abiy waliin ta’uu qaba Kan jedhu dhaamsa marsariitii fi saba himaalee hawaasummaarra gidduu kana naanna’aa Jirudha. Duula warreen siyaasaa warra Kaabaa yoo ilaallu nama jechisiisa. Oromoon “Hadaamii Ollaa Hagamsaati” boo’aa jiraata. Waan hubatamuu qabu garuu Oromoon Dr Abiy waliin haa dhabbatu Warri jettan dura Oromoon akka waliin dhaabbatu Mootummaan Dr Abiyyi fi deggertoonni isaa godhuu qabu . Kana jechuun Oromoo gara tokko deggeeru hidhaa, kaan nagaan jireessaa kaan Komaand Postiin bulchaa Oromoon sagalee tokkoon wal bira haa dhaabbatu jechuun bu’aa inni buusuu xiqqaadha.

Kanaafuu Mooraa Oromoo cimuu dhabuu fi dhibaa’ummaan mootummaa Dr Abiy harcaatota sirna nafxeenyaa akka biyyoo arrabanii lafa du’an irraa ka’an taasiseera. Kan ammoo lafa du’anitti(namummaan miti yaadaan-idea ) jechuu kooti mooraa Oromootu tokkomuu qaba . Kana raawwatuuf ammoo waantonni bu’uuraa Dr Abiyyii fi Mootummaan isaa deggeertoota isaa dabalatee Oromoo fi Jaarmiyaa Oromoo ija tokkoon ilaaluu qabu .

Dhugoomuu jijjirama siyaasaa ykn ce’umsa biyyattiifis Mootummaan kun mul’ata (road map) Ifa ta’ee tokko osoo gad kaa’amee warreen Maqaa ce’umsa kanaan ruuqa seenanii daldala mataa isaanii raawwatan silaa calaluuf salphaa dha . Kanas mootummich gochuudhaaf kutannoo qabaatuu qaba .

Oromoonis bokokuu dhiisee gabbachuu qaba . Duuchaan kiyya malee jechuurraa waa bartuu my feesisa akka sabaatti yaadaa fi adeemsa Kan koo malee kaan diina jechuun diinomsaa deemuun qaawwa tokkummaa bal’isu malee hin xiqqeessu. Waan naannoo Amaaraatti raawwatee warra raawwateetu du’e malee yaadi isaan ummata isaanii keessa kaa’an hin duune Asaaminoo baayyee dhalachuu mala Kan qalbii fi gabiin ilaalu qabna.

Yeroo ammatti waan bu’uuraa 3 night feesisa

  1. Oromoon dinagdeen cimee warra kaan waliin dorgomaa ta’uu qaba. Kana gochuuf maal godhuu qabna?
  2. Of ittisuu fi nagaa waaraa argatuuf humna cimaa barbaachisa – WBO Kan qabsoorra jiruu fi Kan Mootummaa bira jiruu, humna poolisii Oromiyaa waloon humna addaa nagaa Oromiyaaf gaafatamuummaa qabu ijaaruun filannoo dorgommii hin qabnedha.
  3. Hojii sabqunnamtii sagalee fi Dhugaa Oromoo cimsuu- hojii miidiiyaalee mooraa Oromoo akka dantaa Oromoo fi Oromiyaa eegan taasisuu. Miidiiyaa Afaan Oromoo dubbatu bayyachuu qofaa miti dhugaa Oromoo bifa dubbatuu fi kanneen saboota biraa waliin dorgomaa ta’ee qabaachuun rakkoo Oromoo fi eenyummaa sana kanaa kanneen biroo hubachiisuun daddaqama odeessa wal dha’aan dhufu hanqisuun ni danda’ama.

Of kalaa
Osoo hin dubbisiin hubachuun hin danda’amu dubbisaa yaada kennaa ! Arrabni mallattoo doofummaati!



አሁንም ለዘላቂ ሰላምና አገራዊ መረጋጋት፣ ብቸኛውና አዋጭ መንገድ፣ የሕዝብን ጥያቄ ደረጃ በደረጃ መመለስ ብቻ ነው!!!

ከፀጋዬ_አራርሳ

አንዳንዶች (የመንግሥት ሹመኞችን ጨምሮ)፣ ‘አሁን ባለንበት ሁኔታ፣ የሕዝቡን ጥያቄዎች ለመመለስ አይቻልም’ ይላሉ። ምክንያቱም ጥያቄዎችን ለመመለስ መሞከር፣ አለመግባባቶችን በማስፋት ግጭትን ይቀሰቅሳል። ይኼ ስህተት ነው፤ ተጨባጭ እውነታዊነትም የለውም።

ለዚህ ማሳያው ደግሞ፣ ጥያቄዎቹ በተነሱበት የተቃውሞ እንቅስቃሴ ወቅት ዛሬ የምናያቸው ግጭቶች አለመኖራቸው ነው። በተቃራኒው፣ ዛሬ የምናየው እርስ በእርስ አለመተማመንና ግጭት እየተባባሰ የመጣው፣ የሕዝቡ ጥያቄዎች ባለመመለሳቸውና ለመመለስም ምንም አስተማማኝ ዋስትናና ተነሳሽነት ባለመኖሩ መሆኑ ግልፅ እየሆነ ነው።

ሕዝቡ የጠየቃቸው ጥያቄዎች መሠረታዊ (ከባድ ያልሆኑ) እና ማንኛውም ሕዝባዊ መንግሥት ሊመልሳቸው የሚገባና የሚችላቸው ናቸው።

የለውጡ ዋና ቀስቃሽና አማጭ የነበረው የኦሮሞ ተቃውሞ እንቅስቃሴ (#OromoProtest) ያነሳቸው የነበሩትን ጥያቄዎች ብቻ እንኳን ብንመለከት፣ ይህንኑ ያመለክታል።

የኦሮሞ ተቃውሞ እንቅስቃሴ ካነሳቸው ጥያቄዎች መካከል፣ የሚከተሉት በዋናነት ይገኙበታል።

  1. የአገር ባለቤትነት (የAbbaa biyyummaa) ጥያቄ፦ የመሬታችን፣ የተፈጥሮ ሃብታችን፣ የወደፊት እጣ ፈንጣችን፣ የዕድላችን፣ የፍፃሜአችን–እንደ ሕዝብ የdestiny አችን–ባለቤት እኛው ልንሆን ይገባል። በመሆኑም፣ የራሳችንን ዕድል በራሳችን የመወሰን መብት ይከበርልን፤ ክልላዊ ሉዓላዊነታችን ይከበር፤ እራሳችንን በራሳችን የማስተዳደር መብታችን ይከበር፤ መሬታችንን፣ ወርቃችንን፣ ቡናችንን፣ ሰብሎቻችንን፣ ምርቶቻችንን ሁሉ የመጠቀም፣ የመሸጥና የማስተዳደር ሥልጣናችን ይከበርልን፤ ለአስተዋፅኦአችን የሚመጥን የኢኮኖሚ ጥቅም ወደእኛ ተመልሶ የሕዝባችንን የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግልጋሎት ያሻሽል፤ ለአገር ዕድገት በምናበረክተው ልክ ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ይኑር፤ ወዘተ።
  2. ከመሬታችን በዘፈቀደ አንፈናቀል፤ ከመሬታችን እኛን በመንቀል፣ ባህል ቋንቋችንን፣ ማንነታችንን እና የአገር ባለቤትነታችንን ለማጥፋት የተቃጣብን (ለምሳሌ፦የማስተር ፕላን እና የሌሎች ተመሳሳይ የመስፋፋት እርምጃዎች ያስከተሉት) አደጋ ይቁምልን።
  3. በፊንፊኔ ከተማ ላይ የኦሮሚያ ክልል ያለው ‘ልዩ ጥቅም’ በሕገ-መንግሥቱ እንደተነደገገው ዝርዝር ሕግ ወጥቶለት ይከበር። ከዚህ ጋር ተያይዞም፣ ከተማው የኦሮሞ የባህል ማዕከል በሆነ ታሪካዊ መሬት (handhuura Oromiyaa) ላይ የተቆረቆረ መሆኑና በዚህም ሂደት፣ ኦሮሞዎች ብዙ የግፍ ዋጋ የከፈሉበት መሆኑ እውቅና ተስጥቶት (ማለትም በወረራና በኅይል የተፈናቀሉበት፣ የተገፉበት፣ እና መሬት፥ ሃብት፥ ርስት፥ እና ማንነታቸውን እንዲያጡ የተደረጉበት መሆኑም ሳይረሳ) የባለቤትነት መብቱ ዋስትና እንዲኖረው።
  4. የኦሮምያ ‘ልዩ ጥቅም’ የተባለው ሕገ-መንግሥታዊ ድንጋጌ ዝርዝር ሕግ እስኪወጣለትና የባለቤትነት መብት ሕጋዊ እውቅና (ወይም ሕገ-መንግሥታዊ ግልፅነት) እስኪያገኝ ድረስ፣ በከተማው ማዘጋጃ ቤት ሥልጣን ሥር የሚተዳደረው የከተማው ወሰን በ1984 ዓም በነበረበት ቦታ ላይ ተካልሎ (delimit ተደርጎ) እንደተወሰነ እንዲቆይ፤ ከዚህ ውጪ፣ ያለ ምንም የሕግ አግባብ የተደረገው የማዘጋጃ ቤቱ መስፋፋት ሁሉ ሕገወጥ መሆኑ ታውቆ፣ ከዚህ በኋላ ይሄ እንዲቆምና አካባቢውም፣ በኦሮሚያ ልዩ ዞን ሥር–በኦሮሚያ የከተሞች አስተዳደር ሕግ መሠረት–እንዲተዳደር።
  5. የኦሮሚያ ወሰን እንዲከበር፣ ማለትም በድንበር አካባቢ የሚደረጉ ወረራ፣ መገፋትና መፈናቀል ሁሉ እንዲቆም (Daangaan keenya haa kabajamu!)።
  6. በድንበር አካባቢ ጦርነት ቆሞ የሕዝብ ሰላምና ደህንነት እንዲከበር። (Lolli daangaa irraa nurratti labsamu fii duulli daangaarraa nurraa haa dhaabbatu!)።
  7. በፖለቲካ አመለካከታችን ወይም በማንነታችን ምክንያት መታሰር ይቁምልን።( ይሄ አሁን በቅርቡ እንደ ገና ከማገርሸቱ በፊት ለተወሰኑ ወራት ቆሞ እንደነበር ይታወሳል።)
  8. ቋንቋችን ማንነታችን ታሪካችን፣ እና ባህላችን በአገሪቱ ውስጥ በእኩልነት (እንደ ሁሉም ብሔሮች) ይከበርልን። የኦሮምኛ ቋንቋ (ከሌሎች የአገሪቱ ቋንቋዎች ጎን ለጎን) የፌደራል መንግሥቱ የሥራ ቋንቋ ይደረግ።
  9. ከየድንበር አካባቢው እና በልማት ሥም ከየቀዬአቸው የተፈናቀሉት ሁሉ ወደ ቄዬአቸው ተመልሰው፣ ለመቋቋም የሚያስፈልጋቸው እርዳታ ይደረግላቸው።
  10. በኢሬቻ በዓል ላይ ለሞቱት፣ መንግሥት ኃላፊነት ወስዶ፣ ትክክለኛና ለሰማዕትነታቸው የሚመጥን የመታሰቢያ (የሟቾቹን ሥም ዝርዝር ጠቅሶ የሚያስታውስ) ሃውልት ይሰራላቸው፣ ለቤተሰቦቻቸውም ካሳ ይከፈል።
  11. ከፊንፊኔ ከተማ የሚወጣውን ቆሻሻ (urban waste) ኦሮሚያ ለይ መጣል ይቁምልን። እስካሁን ለደረሰው የአካባቢ ብክለትና የጤና ችግር የማስተካከያ እርምጃ ይወሰድ፤ ተመጣጣኝ ካሳም ይከፈል።
  12. በለገደንቢና በሌሎች ቦታዎች በኦሮሞ ላይ የሚደርሱት በማዕድን ቁፋሮ ሂደት ውስጥ፣ ከአካባቢ መመረዝ ጋር የተያያዙ ጉዳቶች ይቁሙልን፤ የተጎዱት ይካሱልን፤ ጉዳት ያደረሱት ይጠየቁልን፤ የኩባንያዎቹ ውሎችም ይሰረዙልን፤ የማዕድን ቁፋሮውም ተቋርጦ የአካባቢያዊ ደህንነት ማረጋገጫ ጥናት (Environmental Feasibility Assessment, [EFA]) ተካሂዶ፣ ሕዝቡን አሳትፎና አማክሮ፣ ተገቢውን ፍትሃዊ ልማት ለአካባቢው ፈሰስ ለማድረግ ለሚችል ኩባንያ ብቻ የመዋዋል ፈቃድ እንዲሰጥ።
  13. የሥራ፣ የጤና፣ የትምህርት ዕድልን በመጨመር ማህበራዊ ፍትህ ይከበርልን። የተማሩ ወጣቶች በሥራ አጥነት አይንገላቱብን። የጤና መሠረተ-ልማት እጥረት ይቀረፍልን። የመንገድ፣ የገበያ ቦታ እጥረት ችግር ይቀረፍልን።

ከነዚህ ኦሮሚያ-ተኮር ጥያቄዎች ባሻገር፣ ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ዜጎች ጋር የሚጋሯቸውን የሕገ-መንግሥታዊ ሰብዓዊ መብቶች መከበርን፣ የእውነተኛ ፌደራሊዝም መተግበርን፣ የዴሞክራሲና የመልካም አስተዳደር መፈጠርን የሚመለከቱ ጥያቄዎች ተነስተዋል።

እነዚህን መሠረታዊ (ግን በንፅፅር) ቀላል የሆኑ ጥያቄዎች መመለስ፣ ወይም ለመመለስ ቁርጠኝነትን ማሳየት ብቻ፣ በአገሪቱ ውስጥ በተሻለ ደረጃ ሰላም፣ መረጋጋት፣ መተማመንን በመፍጠር ሽግግሩን ለማቀላጠፍ፣ ብዙ ርቀት ሊያስኬዱን ይችሉ ነበር።

የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ መንግሥት፣ እነዚህን መሠረታዊ–እና በአንፃራዊነት ቀላል–ጥያቄዎች ከመመለስ ይልቅ (እነዚህን ለመድፈቅና ለመቅበር በማሰብ)፣ ሌሎች ይበልጥ አጨቃጫቂና መተማመንን የሚሸረሽሩ አጀንዳዎችን ለማንሳት በመምረጡ፣ እራሱንም፣ መንግሥቱንም፣ አገሪቱንም ይዞ፣ ይኸው አሁን ወዳለንበት አረንቋ እንድንገባ አድርጎናል።

አሁንም፣ ከዚህ ማጥ እንድንወጣ ከተፈለገ፣ ሕግና ሥርዓትን ከማስፈን ባሻገር፣ ቀስ በቀስ፣ ደረጃ በደረጃና በሰከነ መንፈስ፣ ሕገ-መንግሥታዊ በሆነ አሰራር፣ እነዚህን ጥያቄዎች እየመለሱ፣ ለዴሞክራሲያዊ ሽግግሩም ግልፅና አስማሚ ፍኖተ-ካርታ (roadmap) መንደፍ፣ ለተግባራዊነቱም በአንድ ልብ መንቀሳቀስ ያስፈልጋል።

#ከፀጋዬ_አራርሳ ።

One thought on “Gaaffii of gaafachuu qabnu; አሁንም ለዘላቂ ሰላምና አገራዊ መረጋጋት፣ ብቸኛውና አዋጭ መንገድ፣ የሕዝብን ጥያቄ ደረጃ በደረጃ መመለስ ብቻ ነው

  1. Olana Abbalichie

    Absolutely, Tsegaye Ararssa!

    The best way forward is listening to the peoples of Ethiopia in general and the Oromo people in particular, and answering their questions, genuinely. The long standing Oromo quest for abba-biyyummaa and other pending questions must be answered. Similarly, just causes of other ethnic groups must be listened to and resolved. Doing this, not only enables the “reform team” to earn broad public support, but also enables Ethiopia to survive, and thrive as a new Ethiopia, where all her children live in harmony and progress. Please, Ethiopians, read between the lines; say enough to the Abyssinian way of conducting politics and government business. Sort out your house as a matter of urgency and enter the twenty first century thinking mode. Learn from history and avoid to repeat past failures; instead ‘draw wisdom from past errors’, and build the Ethiopia that is able and willing to mother all her children equally.

    Best wishes!
    OA

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.