Gaaddisa Dhugaa: Onkoloolessa 26, 2018. Simannaa Jila ABO fi Haala Godina Baalee magaalaa Roobeetti mudate



ፊንፊኔ የኦሮሚያ እምብርት-የኦሮሞ የስጦታይቱ ምድር
(By Taagal Daaqaa Waaqgaarii)
=====
የኦሮሚያ ተጨባጭ የታሪክ ማስረጃዎች እንደሚያረጋግጡት የኦሮሞ ክልል(ኦሮሚያ) አንድ አካል እና እምብርት የሆነችው ፊንፊኔ መጠሪያ ስሟን ያገኘችው ‘Finna’ እና ‘Finnee’ ከሚለው የአፋን ኦሮሞ በጥምረት ከሚሰጠው የጥንድ ቃል ‘Finfinnee’ ሲሆን፡፡ ትርጉሙም ስጦታ ማለት ነው። ይህም ስም የ ኦሮሞ ገዳ በቱለማ ኦሮሞ ገዳ ኦዳ-ነቤ ስር ይተዳደር በነበረበት ወቅት ኦሮሞ በስያሜነት ይገለገልበትም እንደነበረ ድርሳናት ያስረዳሉ። በዚህም ረጅም የገዳ ክፍለ ዘመናት እድሜ ያስቆጠረ ሲሆን። ከኦዳ ነቤ ውጭ የሚገኙት ከ ኦዳ ቡልቱም-ሐረርጌ፣ ኦዳ ሮባ-አርሲ ባሌ፣ ኦዳ ቢሲል-ምእራብ እና ማእከላዊ ምስራቅ ኦሮሚያ እና ኦዳ ቡሉቅ- ሆሮ ጉዱሩ ለባህላዊ ትውፊት ክዋኔ እና አስተዳደረራዊ ጉዳዮች ኦሮሞ በማዕከልነት ይገለገልባት በነበረበት ወቅት ‘Qayee warra Finna’ – የስጦታይቱ ምድር በማለት በታሪክም ሲወሳ የኖረ መሆኑን ካሉት የታሪክ ድርሳናት በተጨማሪ የቦረና አርጋ Dhaጌቲ የሆኑት እድሜጠገብት ‘Yubaa’ ዩባዎች አስረግጠው ያስረዳሉ። አሁን ‘Daalattii’ አራት ኪሎ እሚገኘው አሮጌው ቤተመንግስት በመባል እሚታወቀው የተገነባው የገዳውን አንጋፋውን ውቅር ‘Galma Abbaa Mudaa’ – የአባ ሙዳን መቀመጫ በማንሳት በወራሪዎች የተገነባ ነው። ይህም ፊንፊኔ ተብሎ የሚታወቀው አካባቢና ዙሪያው ከኦሮሞ ጎሳዎች አንዱ የሆነው የቱለማ ጎሣ ከሶስቱ ዐቢይ ጎሳዎች(“Balbala”) አንዱ የሆነው የዳጪ ንዑሳን ጎሳዎች የሆኑት የጉለሌ፣ የኤካ፣ የገላን እና የአቢቹ ጉሳዎች ይኖሩበት እንደነበር ታሪክ ይመሰክራል፡፡ እነዚህ ጎሳዎች በ12 መንደሮች በመከፋፈልና በየራሳቸው የጎሳ መሪዎች ይተዳደሩ እንደነበር በወቅቱ የነበሩትን የጎሳ መሪዎች ስም በመዘርዘር ያስረዳሉ፡፡ ከእነዚህ የአካባቢ ጎሳ መሪዎች መካከል እነ ቱፋ ሙና፣ ዱላ ሃራ፣ ጂማ ጃተኒ፣ ጉቶ ወሰርቢ፣ ጂማ ጢቂሴ፣ አቤቤ ቱፋ፣ ዋሪ ጎሎሌ፣ ቱፋ አረዶ እና ሞጆ ቦንሳራ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በተለይም ፊንፊኔ የጉለሌ ኦሮሞ ጎሳዎች ውስጧ በቅለው ይኖሩባት እንደነበረች በ1868 አካባቢ በካቶሊክ ሚሲዮኖች የተፃፉ ድርሳናት ያስረዳሉ፡፡

~by Taagal Daaqaa Waaqgaarii.




Similar Articles

Comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

OMN: ODUU GALGALAA (GURRAANDHALA 20, 2020)

OMN: ODUU GALGALAA (GURRAANDHALA 20, 2020)

Ethnic cleansing continued in Oromia Regional State by Abiy Ahmed

Ethnic cleansing continued in Oromia Regional State by Ethiopian government lead by Dr. Abiy Ahmed, Prime Minister of Ethiopia July 10, 2020 The Right Honourable Justin...

New Book: የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) in pdf

Book: የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) in PDF Via Aba Orma, September 3, 2019 የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) Author: Mudhin Siraj Pages: 152 Language: Amharic Year: July 2019 To...

21 million Chinese died of coronavirus – US intelligence officials intercept data

21 million Chinese died of coronavirus – US intelligence officials intercept data By James Alami (Web Archive) -- A new data intercepted by the United States...

BBC Afaan Oromoo: ODUU Owwituu, Amajjii 27, 2020

BBC Afaan Oromoo: ODUU Owwituu, Amajjii 27, 2020