Soorettii Caalaatiin

oromummaa
Namoomaa hayyoota jedhaman osoo hin dabalatee Oromoon hedduu Har’a Kaayyoo QBO Karaa dalgaa hubachuu fi hubachiisa Yeroo jiran arga jirra. Waan hundaa Caalaa beekanii dantaaf ta’e hanqina hubannootni Kaayyoo QBO Sadarkaa gaaffii Daabboottii/breadwood questions/fi Aangoo Siyaasaatii gad-buusuun yaakka Uummataa foyyaaleyyii burjaajjiif saaxiluusaatiin qabsichaa gatii hin mallee baasisuu itti fufeera

Ergaa kaayyoon Barreeffama gabaabduu kanaas akkaataa Uumaama Impaayera Itoophiyaa fi Dhabama Oromiyaa Ibsuu fi akkasumas Kaayyoon QBO ifa gochuu ta’a.

Walakkeessa Jaarra 19ffaa Yeroo biyyotni Warraa Lixa Addunyaa kana/Awurooppaa/Ardii Eshiyaa fi Afrikaa weerartummaan dhuunfachuuf duula hamaatti turan keessaa waltajjii guddaan tokko Biyyaa Jarman Magaalaa Berliiniitti waame.

Waltajjii bara 1884_85 godhame kanarratti hirmaattoonni biyyoonni Weerartuu /Emperyalist/Yoo ta’an Waltajjichii Berlin Conference jedhamuun beekama.Jarmanii fi Beeljeem Biyyaa Moroo qabachuurratti Laga Agadir irratti walitti bu’uu/Agader crisis/fi Biritaayinii fi Faraansaay Sudaan Bakka Fashodaa jedhamuutti Wal haleelun/Fashodaa Incidents/waltajjii kun Akka waamamnuuf sababa turani.

Ajaandaan Waltajjii kanaas “Afrikaa Karaa Nagaa Qircachuu” Kan jedhu ture. Walta’isa Waltajjii kana hojiitti hiikuu keessattii Mootummaa Ummata Gurraachaa qoodaa fudhatee Mootii Habashaa Minilik qofaa ture. Biyyoota Weerartootaa Awurooppaa ta’an keessaa Gaanfa Afrikaa Abbuummaan Kan qircatan Xaaliyaan,Birtaayin fi Faraansaay ture.

Mootii Ummaata Gurraachaa Keessaa Minilikiin Haalaa Armaan gadiin Mootummoota Biyyaa bilisa qaban Cabsuun Awurooppaanotaa Waliin qircate.

  1. Kallattii Kibbaa Oromiyaattiin Oromoo Booranaa Birtaayin Keeniyaa qabattee jirutu Waliin Adda qooddate. Magaalaa daangaa Itoophiyaa Hara’aati Moyyaaleerraa kaasee hanga Km500 Magaalaa Marsaabetitti Har’a Oromoon osoo Adda hin citin qubatee Jiru Biritaayinif kennuun Moyyaaleerraa gara kaabaatti Kan Jiru Minilik fudhatee. Oromoon Gosa Booranaa, Gabraa, Saakuyyeefaa Har’a bulchiisaa Mootummaa Keeniyaa Jala jiraatan gaafas Kan Minilik Birtaayiniif kenne ture.
  2. Gama baha biyyiitiidha Mootummaa Somaalee Cabsuun Somaliyaa har’aa Ingilizii ,Xaaliyaan fi Minilik addaa qircachun Somaalee Saba tokko,biyya tokko fi Mootummaa tokkoo qabdu Bakka sadiitti qircatani .
  3. Gama Kallattii dhiha Impaayera Itoophiyaa har’aatiin Birtaayinii fi Minilik Mootummaa Ummaata Nyuwer lamatti Cabsuun Adda qircatan. Har’a Uummatni Nyaweer Mootummaa Naannoo Gambeellaa keessaa jiraachaa Jiru Kan gaafas Minilik fudhatee Yoo ta’u Ummaatni Nyaweer Har’a Sudaan kibbaa keessaa Jiru Kan gaafas Birtaayin fudhattedha. Har’uma Sudaan kibbaa keessaatti Sabni guddaan Sadarkaa tokkoffaarraa jiru Ummaata Dinkaa Kan Salvaker keessaa dhalatuttii anee baay’innaan Sadarkaa lammaaffarra Kan Jiru Ummaata Nyuwer Kan Rik Machar Irraa dhalatu dha.
  4. Kallattii kaaba Impaayera Itoophiyaa har’aan Ummaata Affaar Farasaay,Xaaliyaan fi Minilik addaa qooddachuu Ummaata Kurd Gaanfa Afrikaa/Horn Africa Kurds/uumani. Kanaaf uummaani Affaar har’a Ertiryaa keessaa kana gaafas Xaaliyaanif Kenname, Kan Jibuutii keessaa jiran Kan gaafas Faraansaay kennamee fi Kan Itoophiyaa keessaa jiran Kan Minilik Kenname ture.Haalaa kanaan Mootummaa Ummaata Affaar Cabsuun Bakka sadiitti qoodanii har’a Adda faffaca’anii jiraachuuf dirqamanii.

Egaa Impaayerri Itoophiyaa har’a jirtu Weerara Minilik fi Koloneefattoota Awurooppaa Waliin Mootummaa biyyoota walabaa Afaan Qawween Cabsuun Ummaata dhiigaa tokkoo Adda facaasuun Kan ummaamte dha.

Uummaata hireen hamtuun mudatee keessaa tokko Kan ta’e Ummaata Oromooti. Gaaffiin Oromoo asirraa madda. Biyyaa Afaan Qawween Cabee Mootummaa Isaa diigamee eenyummaa Isaa xiqqaate, namummaan Isaa salphate, Salphina namoomaa, Saamichaa dinaagdee fi diigumsaa hawwaasummaa ija baasaa Saaxileeme Waggoota 150 oliif hiraara jiru aara gufachiisuu dha.

Kunimmoo Kan dhugoomuu Oromoon Akka Sabatti bilisa ta’ee hiree isaa irrattii yoo murteessuu danda’e dha .Erga gaafa Humnaan cabnee Mootummoonni dhufaa darbaan Akka meeshaa walitti nu Dabarsaa dhufanii malee Kan Oromoon Mootummaa dhukaa Jaarmiyaa akkamii Qabuu, Sirna Siyaasaa, dinaagdee fi hawwaasummaa akkamii hordofuun Akka fedhuu Akka Murteeffanuuf carraa dhorkatamne.

Uummatni Bilisummaa hin qabne Hiree ofirratti murteessuu waan hin dandeenyeef Oromoon bilisa ta’ee Mootummaa ofii barbaadu Akka uummatatu gochuun Kaayyoo qabsoo bilisummaa oromoo ti. Wareegamni dhaawataa walakkeessaa jaarraa tokkoo ABO jalaatti hiriirree baasaa jirruu Kaayyoo kana dhugoomsuf Kan bahaa jirudha. Namni Dhuunfaan, Murni fi Jaarmiyaan gaaffii Oromoo kana Qara dabsan dhiheessaaf xiyyeeffanno laachuu didduu dhaan Kaayyoo kana dhugoomsuf dhalootni uumamaa Impaayera Itoophiyaa fi dhabama Oromorraatti hubanno ifaa qabaachuun murteessaadha. Impayeerrii Itoophiyaa Kan biqilte Dhabama Oromiyaa fi Mootummaa uummattoota cunqurfamaa birrattidha. Kanaaf Impaayerri dabaa uumamte kun itti fufuun Dhabama keenyaa tole jenne fudhachuu Kan ta’u.

Oromoon Akka sabaatti Amma carraa Lama qaba. Tokkoon wareegama gaafatu baafnee uummaata bilisa ta’ee Mootummaa Mataa ofii dhaabattu dhugoomsuudha. Lammeessoon Wareegama sodaannee, Dantaaf bulle dhabama eenyummaa sabummaa fi Biyyaa keenyaarratti Impaayerri Itoophiyaa Akka lalistu hayyamudha Filannoon sadaffaan natti hin mul’atu.

IUOF!

Ulfaadha!

Similar Articles

Comments

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

OMN: ODUU GALGALAA (GURRAANDHALA 20, 2020)

OMN: ODUU GALGALAA (GURRAANDHALA 20, 2020)

Ethnic cleansing continued in Oromia Regional State by Abiy Ahmed

Ethnic cleansing continued in Oromia Regional State by Ethiopian government lead by Dr. Abiy Ahmed, Prime Minister of Ethiopia July 10, 2020 The Right Honourable Justin...

New Book: የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) in pdf

Book: የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) in PDF Via Aba Orma, September 3, 2019 የተጠለፈ ትግል (The hijacked revolution) Author: Mudhin Siraj Pages: 152 Language: Amharic Year: July 2019 To...

21 million Chinese died of coronavirus – US intelligence officials intercept data

21 million Chinese died of coronavirus – US intelligence officials intercept data By James Alami (Web Archive) -- A new data intercepted by the United States...

BBC Afaan Oromoo: ODUU Owwituu, Amajjii 27, 2020

BBC Afaan Oromoo: ODUU Owwituu, Amajjii 27, 2020