WALIINDUBBII TUFAA MUNAA fi GOOBANAA DAACCEE

WALIINDUBBII TUFAA MUNAA fi GOOBANAA DAACCEE
Birraa bara 2014( waggaa 7) dura
TUFAA MUNAA:
Qee Tufa Muna
kudhaamni waadaadhaa, odoon nurra jiruu,
akkamiitti ofirraa kuttee, alagaatti galte?
yoom fi eessatti walbartanii, akkanatti amante?
Natti mee dhiigakoo,natti himimee fira koo.
siinan jedhaam yaa abbaa waraana koo.
abbaa duulaa loleefi lolchiisaakoo?
Maal adaraa aabboo guddaa fi Waaqaa,
Aadaraa Dacheefi ruda Saaqaa
maal jaallee,sanyii abbaa muudaa,
akkamitti gowwummaan, mana diinaa siin dhaqaa?
waadaa sanyii keenyaa,waadaa hangaftichaa
kan abbaa keenya,kan kan Galaan Tuullamtichaa
Waadaa oromummaa, mallattoo namummaa.
Akkamiin mulqattee, filattee gabrummaa,
Akkamiin erguu gattee filatta ergamuu
Sanaa diinaa innikaa, jaarradhaan wal waraanne.
warra dhiiga keenyan, ireenyiyyuu jaarrame
Warra nu dadhabnaan maqaa nutti moggaafte,
Galaan maqaa haaltee gaallaatti geeddarte
Akkamitti namana, sanyii kanaaf na kadhimtaa?
Akkamitti fira taana jettee,
gaarummaa nyaaphaa natti faarsita?
Akkamitti mana gumaaf firummaa filatta?
Maali yaa foon koo? Maalif saba salphifta?
Duruu geerraree geerraran
himee dubbii fakkeessaan
bira qabee taajjabbii,gaafa dabe dubbiin.
“Mana guddaa dhimmise,
guutuun dabnaanin beekee
warra guddaa beela’e,
sareen huuqqannaan beekee…”
kankee kun na raajee ani yoomin kana sirraa eege.
Lammiin lammii dhiise, afaan simaabaloon alagaa filatu
an takka hin dahgeenye, haraamu akkasii kan seenan dubbatu,
Seenaa Oromoorraa afoolli na hin geenye
kan kee kuni na dhibee
maalifi eessuma maddi rakkina kee?
Yoo aangoo, harkaa qabdaa,
yoo gootummaa ayyaantummaan si guunnee,
yoo addaas kunoo adda leenca gurraachaa baattaa,
maaluma sitti falanii diinaf fira taata?
Akkamitti qomoo gattee,diinan firoomuf akkas ciniinsifatta?
Nattimimee yookan itti falla,yookan itti qallaa
dinnaan dhaha laallee, waabeekaa gaafanna
qaaruxee uumamaa durittuu ni qabna.
Moorri haa laallamuu, keessaasa hubannaa.
Namana mee yaaddeettaa, waan obbolootaa keenyaa
Nuti jidduu kanaa, diinatti michinaan,
karaan bahuu saatii obbolaa keenyattii
Daangaa ofii cabsinaan nu seenum kallatti hundattuu .
Egaa gaafas maal deebiin keenya
akka warra Gadaattuu?
akka warra QAALLUUFI QAALLITTIITTII
akka hangafummaafi warra safuu eegutti
Maal jennee dubbachuufi, gaaffii seenaaaf ka’uttii?
Egaa mee tilmaamtaa, Maacci maal haa akka jedhu
obbolaan keenya quxisuun, Maal haa dubbatan kaa ?
obbolaan keenyaa sabboo Goonni,
Akkamitti mataa ol qabanna boru, dhaloota duratti
Gaafa baran korommiin,
Fira gantee, nyaaphaf ergamuu kee
Raayyaa maal nuun haa jedhu
walloon maal haa dubbutu?
Lakkii sigaafataa, hin gognee dhiigni Warqituu
Bareentu maal haa dubbutu
Arsii,Qallo,karrayyuufi warri Ituu
Humbaannifi Anniyaan
koodeen keenyaa gamasii
Gujii gurraachi guutuu?
Ani kana hin dhagayu akkamittan dhagaya
kana taa’ee hin laaluu akkamittan taahee laala?
Saba waamee waacilee, kufee kuffisa malee,
Dhaloota gantummaa fi boojummaa hin dhaalchisu du’een badaa malee…
Jedhee abbaan Gadaa Tufaa manaa takka lafaa ka’ee nyaara ol butee gadi butee,
Aariin garaa waxallan hidhii ciniinnatee,
“Jamaa ilmaan tuullamaa,
DAACCI, SOODDOOFI JIILLEE
WARRI JIDDAA, warri Bacchoo
Fincaan jahan Galaan, Eekkaafi Gullalle
Ani kana hin fudhuu, gantummaa Tuullamaa
Yoon kana taahee laale
Ayyaana abaabilee, qabee na hin dhiisiinii,
Heerri uumee Walaabuu, seerri caffee tumaa.
Ka’aakaa naafaana, ykn duunee banna
yookan duullee diina gannaa
Goobanaan nu ganee, filateera diina.
eegaa dhaamsi kiyya:
hanga dhumaatti, waliif tahaa gaachana
Ani darbu seenaf himaa
Abbaa Gadaa keessan gantuu mitii
jedhaa dhalootaf naaf dhaamaa,
wareegamuu kiyyaa, Oromoof oromummaa.

Goobanaa:

Goobana Dacee
ahahahaha!
Maal akkana tahaa,akka qotiyyoo abahaa
silaas ati yoomuu, tasa hin qaroomtuu
yaannikee baraan jabbiidha achuma taaha.
namtichi [MINILIK] qaroodhaa, wanta baayyee beekaa
nubirayyuu darbee michuu adii qabaa
biyya guuddoo uummufis abjuu faroo qabaa
kana walii qooddannaa KUN MAAL DABA QABA?
yoo gootummaa ni caalla, eessa abbaasaa gala.
booddee gaafa moonee, harka keenya galaa
jedhee, si sossobee, utuu gadi hin baafne golatti sitti himee
sossobaa koo diddee, balaloo jalqabdee?
Kaayyoo koo sitti himee, maaf hubachuu dhabda?
Walii galteen keenya hamma kana qofaa
maaliif duubatti haftaa, akka nama wallaalaa?
Maalif yaadni siin mara?
Ani yooman sigane ‘nugusaan’ wal baree?
warri akka keenyaa mitii, Jarri kuni fagootti
waarra waaqarraa aangoo dhaalee
keenya aangoon yoomi tura,
waggaa saddeet malee?
maal hammaeenya qabaree
yoonan qaroo akkaanaa bare?
Ani yooman dhaqe, isatu nu barbaadee
gootummaa koo sodaatee
soddummaadhaan firummaa koo filate.
Ollaan waliin firoomuun
yoom baatuun narraan baate?
Oromoo gane jettee, oromummaa darbe jettee
abbaa Gadummaakeen yoo doorsisaaf taate,
yaa’ii gadaa waamtee, yoo caffee tumaatti na geessite
Hora Finfinneefi Yaa’ii caffee aannanii
Odaa Nabee duuban
Tuulluma gowwoomsuun yoo narratti kakaaste
Sigahe jedhanii akka na darbaniif
Yoo akkanan akkanaa, taa’ii boruu wal arginaa.
WAAN HORTUUN GOOTUU, DAALOS NI BEEKTII
situ wallaalaa malee, an duruu maladheera.
dudduubee jabaakoo, Minilik godhadheera.
Yoo dhumiinsa Tuullamaa yaadde malee
harka kenni dafii
QEESIIFI MINILKIIN kunoo boru dhufuufi
si’iin wal baranii firummaa uumufi,
Toltes, diddes, hundumtuu ta’uufi.
Ana qallaa warra sanii, Incinnii Gullallee
Alagaan hin firoomu,du’een bada malee.
Edaa fagatteetta,diina Oromtichaa manatti afeertetta.
Jamaa lammiiwwan koo, isinan dhagayaa na dhagahaa,
Yaa’ii gadaa dhagahaa
YAA’IIN CAFFEE TUMAA DHAGAHAA!
QAALLUUFI QAALLITTIIN DHAGAHAA!
BOKKUUF KALLACHI DHAGAHAA!
ATEETEEFI CAACCUUN DHAGAHAA!
ULFAAN AABBOO DHAGAHAA!
ULFAAN AAYYOO DHAGAHAA!
QE’EEN KEE QEENXAHUUF
ALAA-GALEEN NYAATAMUUF
SAFUUFI HOONNIKEE
SIRRATTI SALPHACHUUF
DHALLI ati abdatte kunoo si gurguruufi.
diinni boru nu seenuufi,
kunoo qe’ee kee qulqulluutti
warri harkaa dhufuufi
warri gumaa nyaate kunoo nu seenuufi
Ilmi kee guddeedaa,Goobanaan nu didee
Egaa mala malaa an dubbicha didee.
nafaana hiriiraa, guyyaan xiixee dhufe.
Ammoo sana dura, heeraa 30n uumaa ambaan,
akka aadaa fi safuu keenyatti,
Ammas sin gaafadhaa,mee deebii naaf kenni
Bu’urri waliigalteedhaa maalinni sababni?
saba daba malee gaarummaa hin beekne,
akkamitti nuun firoomti, diinni nun jaalanne
maal barbaacha dhufu qe’ee abbaa Gadaa
Qeesiifi nugusaan maal walirraa qabnaa,
osuu guutuu qabnuu jaajjaa, aadaa fi Gadaa.
Namana dhagayii,qalbii jijjiirradhu
Nyaapha hin afeerinii, dhaaloota laalladhu
Mee xiqqoo yaadadhu,
akaakuufi akaakileen, maal nutti dhaamanii?
Waakkiin maalii dhalannaan, irbuu saanii gannee?
Bara maaltu dhufeet, dhaamsasaanii darbannee?
Akkamitti irraanfannee,
ollaadhaan mana tokko gadhanna?
Ollaan erga yoomii maatii namaaf tahe?
Oromoof habashaa maaltu waliin gahee
yoomirraa calqabeet nuuf wadaaja taahe?
Dubbadhu Goobanaa,deebiin sirraa barbaadaa
Ati abbaa duulati,ana abbaan Gadaa.
Deebii naaf dhsbdullee dubbadhu gaaddisaaf
Yaa’iin taahaa jiraam,itti himi caffeedhaaf
Waan mana gumaa sigeesses himadhumee lammiif
waanum nurraa dhabdeefi
sitti hanqates himadhu qommootti
waa dharraate kanas labsiif mee firatti
tajaaltuu tahuuf waan sikaasef sonatti.
mirga abbaa biiyyummaa, dabarsitee kennitee
qooddachuuf alagaatti
Guutuun utuu jiruu, maaf si kajeelchise hirtaatti.
Himimee lammii keef,
ABAARSA baraan qaari’aa amba nun abaarsisin,
dhaloota dhufaa darbaa warra kolfaa hin godhin.
Minilik
Giiftiikoo intala warra diinaa kootii
beektuufi hooggantuu koo.
siinan argaa ani egeree fi hiree koo,
Tasa hin dagatin, maalif akkan si jaaladhe,
Hundumaa tuffadhee,maalif akkan sifuudhe
maalif akkan sitti maraadhe,tasumayyuu siif galeeraa?
Callisuun kee kuni naaf gaaffii taheera.
Siinan jedhaam, yaa intala Buxul Walee
Intala warra guddaa, eessuma Gugsaa Walee
warra kee jajjaboo lafaan dhayuuf
Warra Yajjuu, warra Raayyaa hanga warra Qaalluu
Akka isaan moo’annee, boru mana tokko bullu
Maalif callistaree kaatee mala hin malluu
Xaayituu dhagayi yaa haadha Zabdituu
Yoohannis gamasitti,Gugsaa Walee jidduutti
Oromoo warra Gidduu galeessaa, warra Ollaa kootii
Warra abbaa Gadaa Tuullamaaf, maalif kaatee
imaltee laalchan dhaqxu firummaa
Tufaa sodaannus,Goobanaa harkaa qabnaa
Isaan wal nyaachifnee, Tuullama dhuunfanna.
Lafa dharraa keetii Shaggarr,
Tulluu Bilbilaa gaafasan jiraattaa
Mala keetiin malee egereen koo dukkanaa
maalif mala hin maltuu, Xaayituu sarana?
‘mindinnew zimmitash yalewetrosh
alnebbershem way ye asab amencii
tastatiki alneber way ye dil mengedin awaci
Ennas zaree minuu zim asegnesh,
ye hilmachin hulu linaderg yasebnew,
Oromon demsisen baleheger endenehonew
yefikresh aderash kafelegesh finfinfinnee
linseraw be shagger inxoxxoon tokotaterre
sinatefaw eko new zarishen ke mider
ena !
yenena yanchi zimdinas
minu lay new tirgumu
mengedun kal merash,
ababeleshem behon wedi kalametash
kalashenefnew gum new atenorem shageresh
Ye zaresh haremenawinet eyawekesh be qitu.
Mindenew zimitash,negerign Xayitu
Yihi temamana haramenew Tufa
chakagn agotesh keza ka raayyaa
be maccam alun yemaybeggeru
wade wede misraqim alu yetederaju
Gibxin yanbereberu
Arsim gena yetebekenal bo goradew
Beferes be igir
gena lebelanew ye zarochish midir.
Behonim behonim
bichayen anchelewum, kalteteganew beker,
Ferenjim beradan be xiyyit be xemenja
enezen anchelum berasachin ermija
DEBTARAWUM YETERA
abewum yetebteb
qesu qesawustuu
hulum yerebareb
azuritim yehun ye bahilachin hayil
ye axe Zareyoqobim
ye xiyyet zamed,
ke mqabrum behon
lene yederegelegn
endal mot salashenef,
salhon yemefelegew
endew sale negse
tebeyew ye Xophiya nigus
memot alfelegim yefelegilegn melaw
ke qolo temari weyin ke debteraw
ke tebalew xonqayi yefeleg meftew
yegalaw geday……..
kalonema!awon kalonemaa,
bekentu leker new
hasabe beknew!’

Tayitu

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.